پیش پردازش تصاویر ماهواره ای
به منظور پـیشپـردازش تـصاویر ( جـدول۱) ابتـدا ابعـاد تمـامپیکسلها به ۶۰ متر تغییر یافت. سـپس تـصحیح هـای هندسـی ، اتمسفری و هم چنین به علت کوهستانی بـودن منطقـه، تـصحیح۱۰۴
توپوگرافی با مقیاس ۲۵۰۰۰:۱ برای تهیه نقشه رقومی ارتفـاع (DEM)(Digital Elevation Model) با اندازه پیکسل ۶۰ متری استفاده گردید و این تـصحیح بـا اسـتفاده از مـدل لامبـرت درنرم افزار Erdas Imagine صورت گرفت (۲۹).

تهیه نقشه کاربری اراضی
در این تحقیق جهت انتخـاب کـلاس کـاربری، بـا اسـتفاده ازاطلاعات جانبی، نقشههای توپـوگرافی و بازدیـد زمینـی یـکلیست از نوع پوشش و کاربری اراضی در منطقه تهیه شـد کـهمشخصات آنها در جدول ذیل آمده اسـت (جـدول ۲). جهـت
طبقــه بنــدی کــاربری اراضــی تــصاویر مــاهواره ای از روش طبق ه بن دی نظ ارت ش ده و ح داکثر احتم ال در ن رم اف زار Erdas Imagine استفاده گردید که این روش بر پایـه انتخـابنمونههای تعلیمی توسط کاربر و کـار صـحرایی اسـتوار بـود
جدول۱. داده های ماهوارهای مورد استفاده
40386-266231

ماهواره سنجنده میلادی زمان جمعآوری شمسی (Pass/Row (WRS2) ) زمینی (قدرت متر) باند تعدادها زاویه آزیموتخورشید زاویه ارتفاع تفکیک خورشید
.*
۵۷/۲۱ ۱۰۹/۹۵ ۴ ۵۷ ۱۷۵/۳۸ ۱۳۵۵/۰۳/۲۱ ۱۹۷۶/۰۶/۱۱ MSS لندست ۴
۵۹/۲۶ ۱۲۸/۲۶ ۸ ۳۰ و +۱۵ ۱۶۳/۳۸ ۱۳۷۸/۰۶/۰۴ ۱۹۹۹/۰۸/۲۶ ETM+ لندست ۷*
۶۴/۳۸ ۱۰۲/۷۸ ۷ ۳۰ ۱۶۳/۳۸ ۱۳۷۷/۰۳/۲۲ ۱۹۹۸/۰۶/۱۲ TM لندست ۵
۶۶/۵۰ ۱۰۹/۰۴ ۷ ۳۰ ۱۶۳/۳۸ ۱۳۹۰/۰۳/۱۰ ۲۰۱۱/۰۵/۳۱ TM لندست ۵
تفکیـک مکـانی بـالای بانـد پانکروماتیـک، صـرفﹰا جهـت تـصحیح هندسـی مـورد اسـتفاده قـرار گرفـت سنجنده ETM+ ۱۵ متر است- در این مطالعه از باندهای حرارتی استفاده نشده است.

جدول۲. طبقات کاربری اراضی موجود در منطقه مورد مطالعه : این تصویر بهعلت دارا بودن قدرتقدرت تفکیک باند پانکروماتیک
کد کاربری توضیحات نوع پوشش و کاربری اراضی
انواع گونههای گون (Astragalus spp ) و گونههای گندمی چندساله( نظیر Bromus
۱ tomentellus و Stipa barbata) و یکساله در این مراتع غالب می باشند. مرتع
۲ شامل اراضی زیر کشت محصولات آبی (گندم) و باغات (سیب) کشت آبی و باغات
۳ شامل اراضی زیر کشت محصولات دیم مانند گندم و جو کشت دیم
۴ اراضی با خاک بدون پوشش گیاهی یا بسیار فقیر خاک بدون پوشش
۵ مخزن سد حنا با عمق زیاد آب آب عمیق
۶ زمین های باتلاقی در اطراف دریاچه سد حنا زمین های مرطوب
۷ تأسیسات و مناطق مسکونی مناطق صنعتی و مسکونی
+:

(۲۵). انتخاب نمونههای تعلیمی جهت طبقهبندی نظارت شدهصعب العبور بودن از نرم افزار Google Earth کمک گرفتـه شـد.
با اسـتفاده از آنـالیز تـسلدکپ(Tasseled cap)، آنـالیز مؤلفـهاصـلی (Principle Component Analysis) و بازدیـد زمینـی ونرم افزار Google Earth انتخاب شدند.

ارزیابی صحت طبقه بندی
ارزیابی صحت نقـشه کـاربری اراضـی بـا اسـتفاده از ۵۰ نقطـهکنترل زمینی در هر یک از طبقـات انجـام شـد (۵). بـه منظـورارزیابی صحت نقشه ۲۰۱۱ از بازدید زمینی و نقاط برداشت شده به کمکGPS استفاده گردیـد و در نقـاط کوهـستانی بـهدلیـلارزیـابی صـحت تـصاویر ۱۹۹۸ و ۱۹۷۶ بـه ترتیـب بـا کمـک نقشههای توپـوگرافی ۲۵۰۰۰ و ۲۵۰۰۰۰ منطقـه در سـالهـای۱۹۷۳ (۱۳۵۲) و ۲۰۰۱(۱۳۸۰) انجام گرفت.

آشکارسازی تغییرات
جهت آشکارسـازی تغییـرات از برنامـهChange Detection در نرمافزارENVI به دلیل اطلاعـات کـاملی کـه از تغییـرات انـواعکاربری اراضی به یکدیگر ارائه میکند، اسـتفاده شـد. تغییـر ات کاربری اراضـیسـه دوره زمـانی (۱۹۹۸-۱۹۷۶) ۲۲ سـاله،
۱۰۵
(۲۰۱۱-۱۹۹۸) ۱۳ سـاله و (۲۰۱۱-۱۹۷۶) ۳۵ سـاله بررسـی و روش مقایسه بعد از طبقهبندی برای بررسـی تبـدیلات اراضـیمورد استفاده قرار گرفت (۱۰و۳۲).

نتایج
پوشش و کاربری اراضی
تعداد طبقات پوشـش و کـاربری اراضـی در منطقـه در سـال۱۹۷۶ به ۵ طبقه شامل مرتـع، اراضـی کـشت آبـی و باغـات،اراضی زیر کشت دیم، خاک بدون پوشش و مناطق مـسکونی کلاسبندی شـد . بعـد از تأسـیس سـد (۱۹۹۸) یـک کـاربریجدید (آب عمیق) در منطقه به وجود آمد. با گذشت چند سال از تأسیس سد (۲۰۱۱) یک سری منـاطق بـاتلاقی در اطـرافدریاچه سد نسبت به سال ۱۹۹۸ به منطقه اضافه شده است کهدر اثر کاهش سطح آب دریاچـه بـوده و یـک طبقـه کـاربریجدیدی را به وجود آورد. در نقشه طبقهبنـدی شـده کـاربریاراضی منطقه، صحت کلی کاربری بالای ۸۳% و ضریب کاپایکلی بالاتر از ۷۹/۰ برای سالهای مطالعـاتی مـشاهده گردیـد(جدول۳).
۱۰۶
جدول ۳. نتایج ماتریس خطای نقشه طبقهبندی شده مطالعاتی

سال ۱۹۷۶ سال۱۹۹۸ سال ۲۰۱۱
175260-117194

(صحت درصد) کاربر ضریب کاپا صحت کاربر ضریب کاپا صحت کاربر ضریب کاپا
۰/۸۰ ۸۳/۷۸ ۰/۶۴ ۷۲/۴۱ ۰/۷۱ ۷۸/۲۶ مرتع
۰/۸۴ ۸۷/۱ ۰/۷۷ ۸۲/۰۵ ۰/۷۹ ۸۳/۷۸ کشت آبی و باغات
۰/۶۵ ۶۶/۶۷ ۱ ۱۰۰ ۰/۹۵ ۹۶/۴۳ کشت دیم
۰/۷۴ ۷۹/۰۷ ۰/۹۲ ۹۲/۸۶ ۰/۹۳ ۹۴/۴۴ خاک بدون پوشش
۰/۸۳ ۸۵/۷۱ ۰/۷۲ ۷۶ —- —- آب عمیق
۰/۷۸ ۸۱/۴۸ —- —- —- —- زمین های مرطوب
۰/۹۲ ۹۳/۳۳ ۰/۸۱ ۸۴ ۰/۹۰ ۹۲/۳۱ مناطق صنعتی و مسکونی
ضریب کاپای کلی
صحت کلی ضریب کاپایکلی
صحت کلی ضریب کاپایکلی صحت کلی
۰/۸۱ ۸۴/۱۶ ۰/۷۹ ۸۳/۰۳ ۰/۸۴ ۸۷/۸۶

آشکارسازی تغییرات کاربری در منطقه سد حنا بررسی تغییـرات کـاربری بـا اسـتفاده از روش مقایـسه پـس از
طبقه بندی(Post-classification technique) حاکی از آن اسـتکه در سالهای مورد مطالعـه (۱۹۷۶، ۱۹۹۸ و ۲۰۱۱) بیـشترینسطح منطقه به مراتع اختـصاص داشـته اسـت. امـا وسـعت آندارای یک روند کاهشی بوده است بهطوری که در سال ۱۹۷۶ تا۲۰۱۱ از ۱۹۵۹۰۶ به ۱۷۶۸۲۷ هکتار رسیده است درحالیکه بروسعت خاکهای بدون پوشش و زمینهای آیش و رها شده درمنطقه اضافه گردیده است. وسعت مناطق مسکونی شهر حنـا ازسال ۱۹۷۶ تا ۲۰۱۱ از ۴/۶ به ۱۰۱ هکتار افزایش یافتـه اسـت ونیز یک منطقه مسکونی جدید بنام گلافشان در شمال سـد حنـادیده میشود که از سال ۲۰۰۰ به بعد جهت اسـکان عـشایر درمنطقه به وجود آمده که باعث تبدیل اراضی مرتعی به کشاورزی شدهاند. این منطقه مسکونی در تصاویر سالهای ۱۹۷۶ و ۱۹۹۸ دیده نمیشود. وسعت زمینهـای دیـم از سـال ۱۹۷۶ تـا سـال۲۰۱۱ در حدود ۱۹۸۷ هکتار کاهش داشته است (اشکال ۶-۳ و جدول ۴).
همان طورکهجدول ۴ و شکل ۶ نشان داده شـده اسـت،
با تأسیس سد حنا تغییرات نـوع پوشـش و کـاربری زیـادی بـهوجود آمده است و حـدود ۶۶۱ هکتـار از وسـعت زمـینهـایدارای پوشش گیاهی و مفید (کشاورزی و مرتع) به مخـزن سـدتبدیل شده است. براساس نتایج این مطالعه مشخص گردید کـه
جدول۴. تغییرات مساحت کاربری اراضی( برحسب هکتار) در دوره مورد مطالعه
سال ۱۹۷۶ سال ۱۹۹۸ سال ۲۰۱۱ تغییرات ۱۹۹۸-۱۹۷۶ تغییرات ۲۰۱۱-۱۹۹۸ تغییرات ۲۰۱۱-۱۹۷۶
مسکونی ۶/۴۸ ۵۵/۸ ۱۰۱/۱۶ +۴۹/۳۲ +۴۵/۳۶ +۹۴/۶۸
دیم ۲۰۶۳/۸۸ ۹۹۴۷/۸۸ ۷۶/۶۸ +۷۸۸۴ -۹۸۷۱/۲ -۱۹۸۷/۲
کشت آبی ۶۵۳۵/۰۸ ۱۳۴۶۵/۴۴ ۴۱۴۱/۰۸ +۶۹۳۰/۳۶ -۹۳۲۴/۳۶ -۲۳۹۴
خاک ۶۳۶۶/۶ ۲۱۴۳/۴۴ ۲۹۳۷۲/۷۶ -۴۲۲۳/۱۶ +۲۷۲۲۹/۳۲ +۲۳۰۰۶/۱۶
مرتع ۱۹۵۸۵۱/۹ ۱۸۴۵۰۷/۶ ۱۷۶۸۲۶/۶ -۱۱۳۴۴/۳ -۷۶۸۰/۹۶ -۱۹۰۲۵/۳
آب – ۷۰۳/۴۴ ۲۱۹/۲۴ +۷۰۳/۴۴ -۴۸۴/۲ +۲۱۹/۲۴
مرطوب – – ۸۶/۰۴ – +۸۶/۰۴ +۸۶/۰۴
اعداد مثبت به معنی افزایش مساحت و منفی نشاندهنده کاهش مساحت میباشد.

شکل۳. مساحت کاربری اراضی ( برحسب درصد) در سال ۱۹۷۶

شکل۴. مساحت کاربری اراضی ( برحسب درصد) در سال ۱۹۹۸

وجود منبع آب دایمی در منطقه ابتدا باعـث شـخم زدن منـاطقمرتعی (۷۸۵۸ هکتار ) و تبدیل آنها بـه منـاطق کـشاورزی شـدهول ی پ س از چن د س ال ب ا ک اهش ذخی ره آب س د در اث رخشک سالی که برخی از سالهای اخیر (۱۳۸۶ و ۱۳۸۷) نیـز
۱۰۷

1624587-1744045

شکل۵. مساحت کاربری اراضی ( برحسب درصد) در سال ۲۰۱۱
381765270502

شکل۶. تغییرات پوشش/کاربری اراضی منطقه مطالعاتی: الف) سال ۱۹۷۶، ب) سال ۱۹۹۸ و ج) سال ۲۰۱۱

بسیار شدید بوده است و نیز کاهش حجم آب مخـزن (بـه دلیـلتجمع رسوب در مخـزن و تبخیـر آب) بـسیاری از زمـینهـایکشت شده به زمینهای رهاشده و بایر تبدیل شده که در برخینقاط گیاهان مهاجم و سمی در آن مناطق ظاهر شدند.
بنابراین میزان سطح زمینهای کشاورزی در سال ۱۹۹۸ ابتدا
۱۰۸
۱۰۰% درصد افزایش یافته و در سال ۲۰۱۱ دوباره ۶۹ % درصد کاهش داشته است که این میزان حتی نسبت بـه سـطح اراضـیزیر کشت در سال ۱۹۷۶ نیز ۳۷% درصد کمتر میباشد. تخریب پوشش گیاهی مراتع و تبدیل زمینهای کشاورزی به زمینهـایبایر و بدون پوشش گیاهی در منطقه نیز باعـث افـزایش خـاکبدون پوشش شده به طوری که از سـال ۱۹۷۶ تـا ۲۰۱۱ افـزایش۶/۴ برابری (از ۶۳۶۷ به ۲۹۳۷۳ هکتار ) دیده میشـود (اشـکال
۶-۳ و جدول ۴).
تأسیس سد در منطقه باعث تخریب و زیر آب رفتن حـدود۷۰۳ هکت ار از اراض ی ش ده اس ت و در من اطق اط راف نی زتخریبهایی را بـه دنبـال داشـته و باعـث فرسـایش و کـاهشقابلیتهای آنها گردیده است، به طوری که در سال ۲۰۱۱ نـسبتبه ۳۵ سال گذشته، زمین های بدون پوشش و بایر حدود ۲۳۰۰۶ هکتار افزایش نشان میدهند. در منطقه تأسیس سد در دوره ۱۳ ساله (۲۰۱۱- ۱۹۹۸) سطح آب عمیـق دریاچـه در حـدود ۴۸۴ هکتار کاهش یافته است که ۴۲۵ هکتار به خاک بدون پوشش وزمین های مرطوب تغییر یافته اند (اشکال ۶-۳ و جدول ۴).

بحث
احداث سدها بر روی رودخانـههـا باعـث تغییـرات زیـادی دراکوسیستم منطقه میشـود . براسـاس مطالعـات صـورت گرفتـهساخت یک سد محدوده وسیعی از اکوسیستم رودخانه را تحتتأثیر قرار داده و اکثر ذخیره آب آن در کشاورزی بـا گیاهـان بـانیاز آبی بالا مصرف میگردد (۲۸). در محـدوده مطالعـاتی سـدحنا طی ۳۵ سال گذشته، سطح مراتـع از ۱۹۵۹۰۶ بـه ۱۷۶۸۲۷ هکتار کاهش یافته است (جدول۴). علاوه بر این سطح بسیاریاز مراتـع ابتـدا بـه زمـین کـشاورزی تبـدیل شـده و سـپس بـا رهاسازی این اراضی کشاورزی گونههای مرتعی که اکثرﹰا جـزوگونه های فرصت طلب(Opportunistic species) بوده و انطبـاقبهتری با خاکهای دستخورده دارند و جزو گیاهـان یکـساله،مهاجم و غیر خوشخوراک میباشند دوباره به این اراضی هجومآورده و مراتعی با بازده پایین را تشکیل دادهاند. این گونـههـایمرتعی در برخی موارد قابلیت گونههای بومی چندساله قبلـی رادر امر حفاظت خاک نداشته و هم چنین ارزش علوفهای مناسبینیز ندارند . بنابراین میتوان شخم زدن مراتع را به عنوان یکـی ازمهمترین علل تخریب مراتع در منطقه حنا به دلیـل وجـود یـکمنبع آب کافی جهت فعالیتهای کش اورزی دانست . در کنار سدنیز یک منطقه جدید مسکونی (گـل افـشان ) تأسـیس شـده کـهحاصل یکجانشینی عشایر مـیباشـد و بـسیاری از زمـینهـایمرتعی به کشاورزی آبی تبدیل شده است که هم اکنون بـسیاریاز آنها به خاک بدون پوشش تبـدیل شـدهانـد . ایـن عـشایر درگذشته دامدار بودهاند و تجربهای در امر کـشاورزی نداشـتند وبنابراین در این حرفه موفق نبودند و این امر نیز نقش مهمـی درروند تخریب منطقـه داشـته اسـت. هولچـک و همکـاران (۱۸) افزایش جمعیت و نیاز به مواد غذایی بیشتر را دلیل اصلی شخمزدن مراتع و تبدیل آنها به زمین های کشاورزی می دانند.
محققین مختلف نیز افزایش سطح زمینهای زیـر کـشت رادر اثر تخریب مراتع بیان می کننـد (۱۵، ۱۶و۲۰). علـت کـاهشسطح زیر کشت اراضی کشاورزی در این منطقه این است که بااحداث چاهها در اراضی پشت سد و هـم چنـین تخـصیص آبسد جهت کشاورزی در سال های ابتدایی بهرهبرداری از سد کـهمصادف بود با سیاستهای افـزایش سـطح اراضـی کـشاورزیتوس ط س ازمان ک شاورزی وق ت آن زم ان، وس عت اراض ی کشاورزی نیز افزایش یافت اما با کـاهش میـزان ذخیـره آب درپشت سد و افت سطح آبهای زیرزمینی و کاهش آب دهـی ودر برخی موارد خشک شدن چاههـا ایـن رونـد بـرعکس شـد.
ضمن اینکه روشهای نادرست آبیاری و استفاده از تأسیـساتمختلف جهت افزایش سـطح زمـینهـای زیـر کـشت موجـبفرسایش و در مواردی شور شدن خاک و در نتیجه تسریع در ازدست رفتن قابلیت زمینها و تبدیل به مناطق رهاشـده و بـدونپوشش گیاهی منطقه حنا شده است (۱۴). در گذشـته و قبـل ازاحداث سد، اهالی بیشتر براساس میزان و زمان آب موجـود بـهکشاورزی میپرداختند. میزان سطح دریاچه حنـا در چنـد سـالاخیر کاهش یافته است که ایـن کـاهش بیـشتر بـهدلیـل تجمـعرسوب در دریاچه سد میباشـد . حجـم آب مخـزن ۵۰ میلیـونمترمکعب (در زمان بهرهبرداری،۱۹۹۶) گزارش شده بـود، ولـیدر حال حاضر طبق نظـر کارشناسـان بـه ۱۲میلیـون مترمکعـب رسیده است (۳) (اشکال ۶-۳ و جدول ۴). مطالعات دیگر نشاندادهاند که افزایش میزان حجم رسوبات و فرسایش و هم چنـین

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

۱۰۹
تغییرات ژئومرفولوژی یکی از مهمترین تأثیرات منفـی احـداث سدها م یباشد (۳۴).
اگرچه خشک سالی یکی از دلایل کاهش پوشـش گیـاهی وبروز فشار چرایی بیشتر در مراتع و تغییر نوع پوشش اراضی درمنطقه به شمار میرود اما طبق بررسی آمار هواشناسـی در ایـنمنطقه دورههای خشکسالی و تر سالی متعـددی طـی ۳۶ سـالاخیر در منطقه وجود داشته اسـت، بـه طـور مثـال مـیتـوان بـه خشکسالی سالهـای ۱۹۹۲ (۱۳۷۱) تـا ۱۹۹۳ (۱۳۷۲) اشـارهنمود که قبل از احداث سد میباشد، اما پس از احداث سـد بـاوجود چند دوره خشکسالی، افـزایش زیـادی در میـزان خـاکبدون پوشش به وجود آمده است کـه بـا در نظـر گـرفتن آمـاربارش، نمیتوان خشک سالی را تنها دلیل اصلی تخریب پوشـشگیاهی معرفی نمود (شکل۶ و جدول۴).
با احداث سد، زمانبندی کار کشاورزی تـا حـدودی تغییـریافته است و اهالی فکر میکنند که در هر زمان (حتی فصول کمآبی) نیز میتوانند اراضی را زیر کشت ببرند. این تفکـر “حبـابآب” باعث مصرف بیشتر، در زمان نامناسب و با گونههـایی کـهمصرف آب بالایی دارند میشود. همچنین بسیاری از زمینهـایکشاورزی دیم به کشت آبی تبدیل شده است که بعد از کـاهشحجم مخزن، بهدلیل خشک سالی و نیز افزایش رسوب بعضﹰا بـهزمینهای رها شده تبدیل گشته که گیاهان نامرغوب مرتعـی درآنها به وجود آمـده انـد و یـا ایـن کـه بـه خـاک بـدون پوشـش تبدیلشده و به دلیل فرسایش آبی و بادی موجبات تخریب خاک منطقه را به وجود آورده اند. در برخی از زمین های کشاورزی نیز به دلیل کمبود آب، چاههای عمیقی احداث شده که این امـر نیـزموجب افت بیشتر آب زیرزمینی منطقه شده است. سدسازی درمنطقه با تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم خود با یک رونـد سـریعباعث نابودی اکوسیستم منطقه شده است. از اثـرات مـستقیم آنمیتوان به ساختمان سد و نیـز تخریـبهـایی کـه در عملیـاتعمرانی در منطقه داشته اشاره نمود. از طرف دیگر سـد حنـا بـاتجمع آب باعث از دست رفتن ذخیره آب در اثـر تبخیـر شـدهاست. با توجه به میزان تبخیـر و تعـرق پتانـسیل بـالای منطقـه،۱۱۰
میتوان اظهار داشت که حجـم عظیمـی از ذخیـره آب سـد درمخزن با تبخیـر از دسـترس خـارج مـی شـود. از جملـه اثـراتغیرمستقیم زیانبار احداث سد حنا میتوان به احداث شبکههای آبیاری و به وجود آمدن تأسیسات و سکونتگـاههـا در منطقـهاشاره کرد که این امر نیز موجب تسریع در تخریب منطقه شـدهاست. به وجود آمدن مناطق جدید صنعتی و مـسکونی در شـمالسد حنا و افزایش وسعت شهر حنا، منجر به تخریب ۴۵ هکتار ازاراضی مرتعی و کـشاورزی در ۱۳ سـال گذشـته (۲۰۱۱-۱۹۹۸) شده است (اشکال ۶-۳ ،جـدول۴) (۲ و ۱۴). اددیجـی و اجیبـاد(۱۹)، رمـ ضانی و همکـ اران (۱۰)، روتـ لا و همکـ اران (۲۷)، ویجیساندارا و دایاوانسا (۳۳) نیز بیان نمودند کـه تأسـیس سـدباعث تغییرات کاربری، تخریب سطح مراتع و مناطق کشاورزیمی گردد (۱۰، ۱۹، ۲۷و۳۳).
پژوهشهای انجام شده در کیفیت آب سد حنا نیز بیانگر آناست که در مخزن سد نسبت به بالادست میزانpH آب افزایش یافته و تبخیر از سطح دریاچه، زیاد شدن عناصـر معـدنی ماننـدفسفر را نیز در پی داشته است که این امر میتواند برای بسیاریاز آبزیان خطرناک باشد (۱). با توجه به میزان رشد جمعیـت درشهر حنا و نیز کاهش ذخیره آب مـیتـوان گفـت کـه از میـزانسرانه آب سطحی موجود ساکنان کاسته شده اسـت و در ادامـهفشار مضاعفی به آبهای زیرزمینی منطقه آمده و در آینـده نیـزاین وضعیت تشدید خواهد شد. تخریـب در اکوسیـستم منطقـهنیز میتواند آثار منفی بارزی در وضعیت حیات وحـش و تنـوعجانوری در حوزه و مناطق پایین دست سد داشته باشد و بـا بـههم خوردن تعادل اکوسیستم، باعث نـابودی زنجیـره غـذایی دراثر تخریب در اکوسیستم گردد که ایـن مـوارد نیازمنـد مطالعـهدقیق میباشند. کاهش پوشش گیـاهی مراتـع و تبـدیل آنهـا بـهخاک بدون پوشش، کاهش اثر حفاظتی و فرسایش خـاک را بـهدنبـال خواهـد داشـت. بنـابراین هـر سـاله حجـم بـسیاری از خاکهای حاصلخیز در اثر فرسایش بادی و آبـی کـه بـهدلیـلتخریب پوشش گیاهی است، از دسترس خارج میشود. بنابراین ساختن سدها در مناطقی مانند منطقه شکار ممنـوع حنـا کـه ازنظر تنوع زیست محیطی دارای ارزش فراوان هستند دارای آثـارغیرقابلجبـران مـیباشـد (۱۱و۲۶) و بنـابراین بایـستی قبـل ازاحداث هر گونه مانعی بر سر رودخانـه، از ابتـدا ارزیـابیهـایزیستمحیطی دقیق توسط افرادی کـه خـود در سـاخت چنـینسدهایی ذینفع نیستند انجام شود.

نتیجه گیری
در این مطالعه تغییرات سطح پوشش و کاربری اراضـی قبـل ازتأسیس سد حنا و ۱۴ سال بعد از آن مورد بررسی قرار گرفـت.
این مطالعه نشان داد که تأسیس سـد نـه تنهـا باعـث بهبـود دروضعیت منطقه نشده است بلکه کاهش سطح مراتع و زمینهای کشاورزی و افزایش سطح زمینهای بایر و بدون پوشش گیاهیرا به دنبال داشته است. ضمن این که بـا کـاهش سـطح مراتـع واختلال در اکوسیستم آبی، خسارات زیادی از نظر تنوع زیـستیدر منطقه نیز در منطقه ایجادشده و میشود. بنابراین بـا در نظـرگرفتن هزینههای ساخت سد، احداث این سد نه تنها آثار مثبتزیادی نداشته، بلکه در درازمدت باعث رشد منفـی اقتـصادی وروند قهقرایـی در ایـن منطقـه شـده و خـسارت هـای ناشـی ازتخریبهای زیستمحیطـی مثـل آلـودگی ناشـی از اسـتفاده از کودهای شیمیایی در سیستم های کشت آبی، شور شدن خ اکهـاو نیز از بین رفتن سطح مراتع و نیز به وجود آمدن مناطق بایر وبدون پوشش و فرسایش یافته را در پی دارد. بـا بررسـی میـزانبارش منطقه میتوان دریافت که اگرچـه خـشک سـالی یکـی از

منابع مورد استفاده
عوامل مؤثر تأثیرگذار بر پوشش اراضی به حساب مـیآیـد، امـاتأسیس سد، کاهش سطح اراضی مرتعـی و بـه دنبـال آن فـشارچرایی بیشتر را موجب شده است. به تبـع ایـن مـسئله کـاهشنفوذپذیری و فرسایش اتفاق افتاده که این عوامل از جمله دلایلتسریع بیابانزایی در منطقه در دورههای خشک سالی میباشـند .
در ابتدا ایجاد یک دریاچه مصنوعی در منطقه باعـث بـه وجـودآمدن یک سکونت گاه جهت پرندگان آبزی در منطقه گردید، امابه دلیل تغییرات فیزیکی و شیمیایی ناشی از رسوبگیری سـد ونیز کاهش سطح دریاچه، حیات ایـن جـانوران نیـز در معـرضخطر قرارگرفته است . بنابراین احداث سد در منـاطق خـشک ونیمهخشک باعث افزایش هدر رفت آب و تخریب هرچه بیشترپوشش گیاهی میشود لذا در امـر توسـعه و آبـادانی کـشور درمناطق مختلف باید موارد مثبت و منفی روشهـا و پـروژههـایبهکار گرفته شده با هم دیده شده و بدون هـیچ پـیش قـضاوتیبرآیند این فعالیتها را قبـل از اجـرا بررسـی نمـوده و بهتـرینراهکار را انتخاب نمود.

سپاسگزاری
از مهندس عزت ال… مرادی کارشناس اداره کـل منـابع طبیعـیسمیرم به دلیل کمک در تعیین محدوده مطالعاتی متأثر از سـد وآقای دکتر مهدی بصیری عـضو هیـات علمـی دانـشکده منـابعطبیعی دانشگاه صنعتی اصفهان به دلیل بازخوانی مقاله و نظـراتسازنده ایشان تشکر می گردد.
۱. استکی، ع . ۱۳۸۲. تأثیر احداث سد بر تغییرات دما، شوری، قلیائیت و سختی آب در رودخانه حنا (سمیرم). فصلنامه علمی شـیلاتایران ۱(۴۲):۲۰-۱.
۲. باریده، م. و غ . ح. الیاسی. ۱۳۸۷. برآورد میزان تبخیر از دریاچه سدهای کشور با استفاده از طشت تبخیر. سومین کنفرانس مدیریت منابع آب، دانشگاه تبریز.
۳. بصیرپور، ع. ۱۳۹۰. گزارش کنترل پایداری سد حنا. دفتر کنترل پایداری سدها، ۴۰ صفحه.
۴. بصیری اصفهانی، م. ۱۳۹۰. طرح موضوع ناگفته های سدسازی. مجموعه مقالات همایش سدسازی، دانشگاه صنعتی اصفهان.
۵. جعفری، ر.۱۳۹۱. روشهای میدانی در سنجش از دور. انتشارات نشر دانشگاهی، تهران.
۱۱۱
۶. خداقلی، م. ۱۳۸۳. طرح شناخت مناطق الولوژیک کشور “تیپ های گیاهی منطقه سمیرم”. موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور.
۷. خداقلی، م.، ذ. اسکندری، م. سعیدفر و س. چاوشی. ۱۳۸۷. تأثیر کود نیتروژنه و فسفره بر تولید گیاهان مرتعی در ایستگاه تحقیقات مرتع سمیرم. علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی ۱۲(۴۴): ۳۴۵-۳۳۳.
۸. خواجه الدین، س. ج. و ح. یگانه. ۱۳۸۹. فلور منطقه شکار ممنوع حنا. مجله تاکسنومی و بیوسیستماتیک ۲(۱):۹۰-۷۳.
۹. دربندی ، م. ۱۳۶۰. آبادی های کشور جمهوری اسلامی ایران “سمیرم”. سازمان جغرافیایی ارتش.
۱۰. رمضانی، ن.، ر . جعفری و ا. ایزانلو. ۱۳۹۰. بررسی تغییرات کاربری اراضی اسـفراین خراسـان شـمالی در ۴ دهـه گذشـته . مجلـه سنجش از دور و GIS ایران ۳(۲):۳۷-۱۹.
۱۱. شرقی، ع. ع.، ا. عبدلی، ح. رحمانی، م. شهرکی و ح . نظری. ۱۳۹۰، ارزیابی اثرات زیست محیطی مخزن سد شهید رجایی بر فـون آبزی منطقه. اقیانوس شناسی ۲(۵):۲۷-۲۱.
۱۲. شمس، ب.، ج . منصوری، م. امیدی و م. خسروی. ۱۳۸۷. بررسی جامعه پرندگان مهاجر دریاچه سد حنا در فصل پاییز ۸۷. اولـین همایش ملی تالاب های ایران، اهواز.
۱۳. فاخران اصفهانی، س. ۱۳۹۰. هشدار برای انقراض نسل رودخانهها در سال تنوع زیـستی. مجموعـه مقـالات همـایش سدسـازی،دانشگاه صنعتی اصفهان.
۱۴. فرخزاده، م. و ه . رستمزاده. ۱۳۸۶. ارزیابی اثر سدهای بزرگ در تغییر کاربری اراضـی بـا اسـتفاده از سـنجش از دور و GIS: سـد ستارخان اهر. فصلنامه مدرس علوم انسانی ۱۱(۱): ۶۶-۴۷.
۱۵. متکان، ع.ه.، خ. سعیدی، ع.ر. شکیبا و ا . حسینی اصل. ۱۳۸۹. بررسی تغییرات پوشش اراضی در ارتباط با احداث سـد طالقـان بـا استفاده از تکنیک سنجش از دور. فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی ۱۶(۱۹):۶۴-۴۵.
۱۶. مصداقی، م. ۱۳۸۲. مرتعداری در ایران. چاپ چهارم، انتشارات دانشگاه امام رضا، ۳۳۳صفحه.
۱۷. ملکیان، م. ۱۳۹۰. تأثیرات سدسازی بر تنوع ژنتیکی آبزیان. مجموعه مقالات همایش سدسازی، دانشگاه صنعتی اصفهان.
۱۸. هولچک، ج.ا، ر.د. پایپر و ک. ا. هریل و م. مصداقی. ۱۳۸۸. اصول و روش های مرتعداری(ترجمه). مرکز نشر دانشگاهی، تهران.

.91 Adediji, A. and L. T. Ajibade. 2008. The change detection of major dams in Osun State, Nigeria using remote sensing (RS) and GIS techniques. Journal of Geography and Regional Planning 1(6):110-115.
.02 Bergkamp, G., M. McCartney, P. Dugan, J. McNeely and M. Acreman. 2000. Dams, Ecosystem Functions and Environmental Restoration. World Commission on Dams (WCD), USA:199P.
.12 Billington, D. P., D. C. Jackson and M. V. Melosi. 2005. The History of Large Federal Dams:Planning, Design, and Constration. U.S. Department of the Interior Bureau of Reclamation Denver Colorad:623P.
.22 Chopr, K., R. Leemans, P. Kumar and H. Simons. 2005. Ecosystems and Human Well-being: Policy Responses. World Health Organization: 64.
.32 Jafari, R., M. M. Lewis and B .Ostendorf. 2007. Evaluation of vegetation indices for assessing vegetation cover in southern arid lands in South Australia. The Rangeland Journal 29:39-49.
.42 Lunetta, R. S. and C. D. Edvidge. 1999. Remote Sensing Change Detection Environmental Monitoring Methods and Application. CRC Press., USA. 318.
.52 Mather, P. M. 2004. Computer Processing of Remotely-Sensed Images. John Wiley and Sons Pub., USA.
.62 McAllister, D. E., J. F. Craig, N. Davidson, S. Delany and M. Seddon. 2001. Biodiversity Impacts of Large Dams. The World Conservation Union:63P.
.72 Rautela, P., R. Rakshit, V. K. J. Rajesh, K. Gupta and A. Munshi. 2002. GIS and remote sensing-based study of the reservoir-induced land-use! land-cover changes in the catchment of Tehri dam in Garhwal Himalaya, Uttaranchal India . Current Science 83(3):308-311
.82 Reid, W. V. 2005. Ecosystems and Human Well-being: Synthesis, A Report of the Millennium Ecosystem Assessment. Island Press., Washington.
.92 Riano, D., E. Chavieco, J. Salas and I. Aguado. 2003. Assessment of different topographic orrections in landsat-TM data for mapping vegetation types. Lee Transaction on Geoscience and Remote Sensing 41(5):1056 – 1061.
۱۱۲
.03 Senseman, G. M., C. F. Bagleya and S. A. Tweddale. 1996. Correlation of rangeland cover measures to satellite imagery derived vegetation Indices. Geocarto International 11(3):29 – 38
.13 Song, C., C. E. Woodcock, K. C. Seto, M. P. Lenney and S. A. Macomber. 2001. Classification and change detection using landsat tm data: when and how to correct atmospheric effects?. Remote Sensing of Environment 74:230–244.
.23 Torahi, A. A. and S. Chand Rai. 2011. land cover classification and forest change analysis, using satellite imagery – a case study in dehdez area of zagros Mountain in Iran. Journal of Geographic Information System 3:1-11.


دیدگاهتان را بنویسید