یا علف پشمکی Bromus tomentellus شکل ۱. گونه

زارع چاهوکی و همکاران به بررسی مهـم تـرین فاکتورهـایمحیطی در حضور گونه های گیاهی در منطقـه پـشت کـوه یـزدپرداختند و بـه ایـن منظـور از روش تحلیـل چنـد متغیـره و ازداده های گیاهی، توپوگرافی، اقلیم و خاک استفاده نمودنـد و بـهاین نتیجه رسیدند که ارتباط ویـژهای بـین پـراکنش تیـپهـایمختلف رویشی و ویژگیهای خـاک وجـود دارد ( 27). ارتبـاطبـین جوامـع گیـاهی و متغیرهـای محیطـی توسـط تقـیزاده و همکاران در منطقه خضرآباد مورد مطالعه قـرار گرفـت. در ایـنمطالعه ماتریس دادههای فاکتورهای محیطی و نوع گونه گیـاهیبا استفاده ازPC-ORD تهیـه شـد و نتـایج تحلیـ ل م ؤلفـه هـای اصلی(Principal Component Analysis (PCA)) نشان داد کـهدر منطقه مورد مطالعـه در میـان فاکتورهـای محیطـی مختلـف،پراکنش نوع گونه همبستگی بیـشتری بـا بافـت خـاک شـور وسدیمی دارد (26 ). فاطمی و همکاران بـه روش تحلیـ ل عـامل ی مهم ترین عوامل مؤثر بر رویش گونه قیچ را در اسـتان اصـفهان مورد بررس ی قرار دادند و نتیجه گرفتند چهار عامـل دمـای سرمایشی، بارش، ابرناکی و باد در حدود ۸۴ درصد تغییـرات را نـشان مـیدهنـد و عامـل دمـا ی سرمایـشی از بالاترین امت یاز برخـوردار اسـت ( ۱۵)، هـم چنـین پـاکزاد وهمکاران( ۴) عوامل مؤثر بر پراکنش گونه گون گـزی را دراستان اصفهان مطالعه و نشان دادند که سه عامل دما، بارش،تابش و باد به ترتیـب ۴/۴۷، ۰/۳۰، ۸/۱۲ درصـد و در کـل۲/۹۰ درصد پـراش متغیرهـای اولیـه اقلـیم رویـشی اسـتاناصفهان را بیان می کند. در سطح جهانی بررسیهـایی انجـامگرفته است که از آن جمله میتوان به بررسی پیندا مـارتینز و همکاران (25 ) در مکزیک اشاره نمـود کـه بـا اسـتفاده ازآمار دما و بارش ماهانـه ۱۷۳ ایـستگاه هواشناسـی و روشتحلیل م ؤلفههای اصلی به طبقهبندی اقلیمـی بـا اسـتفاده ازسیستم کوپن پرداختند. نتایج روش تحلیل م ؤلفههای اصل ی نشان دهنده منطقه ای مطـابق بـا خـصوصیات توپـوگرافی وپوشش گیاهی بود که تفـاوت زونهـای زیـست اقلیمـی درارتباط با نوع پوشش گیـاهی مـی باشـد، هـم چنـین بررسـیدیگـــری در منطقـــه ای در ایرلنـــد توســـط هوســـل و همکارانش(۲۴) انجام یافته که ایـشان بـا اسـتفاده از روشتحلیل مؤلفههای اصل ی، ایرلند را طبقه بندی زیست اقلیمـینمودند. این طبقه بندی مشخص نمود کـه متغیرهـای اصـلیزیست محیطی در ارتباط بـا بـارش، میـانگین دمـا و رشـدفصلی، سرعت باد و قدرت خـشکی هـوا مـی باشـد. تعـدادکلاسها د ر شـمال و منـاطق بالادسـت نـشان دهنـده تنـوعزیستگاه در این مناطق بود (24 ).
هدف مطالعه حاضر بررسی خو اقلیمی گونهBromus tomentellus و تعیین عوامل اقلیمی مؤثر بر گـسترش آن در اسـتان اصـفهان بـااستفاده از روشهای تحلیل عاملی می باشد.

مواد و روشها منطقه مورد بررسی
استان اصفهان بـا وسـعت ۱۰۶۱۷۹ کیلومترمربـع، حـدود ۴۵/۶ درصد از مساحت کل کشور را به خـود اختـصاص داده اسـت.
این استان بین  30 42 تا  34 30 عـرض شـمالی و  49 36 تـا 55 00 طول شرقی در ایران مرکزی قرار دارد. ارتفاع از سـطحدریا در منطقه مورد مطالعه از ۷۰۷ تا ۴۳۵۰ متر متغیر میباشـد .
استان دارای تنوع آب و هوایی بوده و میزان بـارش و دمـا تـابعوضعیت توپوگرافی منطقه است. میانگین دمای هوا از غرب بـهشرق افزایش مییابد. این میانگین در ارتفاعات حدود ۴ درجـهسلیسیوس و در نواحی شرقی حدود ۲۲ درجه می باشد. میانگین بارش سالانه استان بین ۱۳۰۰ میلیمتر در ارتفاعات غربی و ۶۰ میلیمتر در نواحی پست شرقی و شمال شرقی متغیـر اسـت. در مجمـوع میـانگین بارنـدگی حـدود ۱۲۰ میلـی متـر اسـت ( ۷).
هم چنین براساس طبقهبنـدی اقلیمـی دمـارتن (شـکل ۲) اقلـیماستان اصفهان به جز در مناطق غرب و جنـوب، خـشک و نیمـهخشک میباشد.
۵۹
مواد
ارزش و دقت اطلاعـات و دانـستههـا ی اقلیمـی بـا طـول دورهآماری رابطه مـستقیم دارد، یعنـی هـر قـدر دوره آمـاری مـوردمطالعه بیشتر باشد دقت کار بیشتر و نتیجه بررسـی بـه واقعیـتنزدیک تر خواهد بود. طول دوره آمـاری مـورد بررسـی از بـدوتأسیس تا سال ۲۰۰۸ می باشد. در این مطالعه دادههای ۱۷ متغیراقلیمـی در ۴۳ ایـستگاه هواشناسـی سـینوپتیک و کلیمـاتولوژیوابسته به سازمان هواشناسی کشور در داخـل و منـاطق مجـاوراستان اصفهان در بازه زمانی سالانه و بارش بـه تفکیـک فـصلینیز انتخاب گردیـد (جـدول ۱). متغیرهـای اقلیمـی انتخـابی درجدول ۲ آورده شده است که به طور مستقیم یـا غیرمـستقیم بـررویش این گونه مؤثرند، به طوری که مـی تواننـد خـواقلیمی ایـنگونه را در رویشگاهها بازگو کنند. هم چنـین مطالعـات قبلـی ازجمله خداقلی، پاکزاد و فـاطمی نیـز از ایـن متغیرهـا بـه عنـوانورودی دادهها استفاده کردهاند.

روشها
با توجـه بـه ایـنکـه دادههـای اسـتفاده شـده از ایـستگاههـایهواشناسی به صورت نقطه ای می باشد، بنابراین جهت تبـدیل آنبه یک پهنه متناسب با فواصـل ایـستگاههـا و تغییـرات مکـانی۶۰
شکل ۲. طبقه بندی اقلیمی دمارتن استان اصفهان

متغیرهای انتخابی شـبکهای بـه ابعـاد ۱۴×۱۴ کیلـومتر بـر رویمنطقه گسترانیده و با کمک روش میانیـابی کریجینـگ دادههـاینقطهای به پهنهای تبـدیل شـد. تخمـین گـر کریجینـگ یکـی ازمهم ترین تخمین گرهای خطـی نااریـب اسـت، زیـرا او ﹰلا بـدونخطای سیستماتیک میباشد و ثانیـﹰا پـراش تخمـین آن حـداقلاست. لازمه برقراری شـرط اول، صـفر بـودن میـانگین خطـایتخمین است . از دیگر ویژگیهای مدل کریجینـگ هموارسـازییا نرم شدن تغییرات هنگام میانیابی است . بدین معنی که پـراشنمونههای تخمین زده شده نـسبت بـه نقـاط واقعـی، تغییـراتکمتری دارد (23 ) و این ویژگی میتوانـد سـبب افـزایش تطـابقنقشههای استخراجی از تحلیلهای عاملی و مناطق رویشی ایـنگونه در مطالعات گونههای گیاهی عرصههای طبیعی که معمو ﹰلااز دامنه بالایی برخوردارنـد، شـود. در نهایـت ماتریـسی بـا ۱۷ متغیر (ستون) و ۵۷۰ مکان (ردیـف ) در اسـتان اصـفهان ایجـادگردید و ۵۷۰ نقطه مکانی که در داخل اسـتان واقـع شـده بـودبه عنوان ورودی تحلیل عاملی(Factor Analyses) مورد استفاده قرار گرفت.
جهت کاهش تعداد متغیرها و مشخص نمودن خـو اقلیمـیگونه علف پـشمکی از روش آمـاری تحلیـل عـاملی بـه روشتجزی ه مؤلف هه ای اص لی و دوران واریم اکس در ن رم اف زار
جدول ۱. موقعیت ایستگاههای کلیماتولوژی و سینوپتیک مورد مطالعه
طول دوره آماری عرض
جغرافیایی طول
جغرافیایی نام ایستگاه ردیف طول دوره آماری عرض
جغرافیایی طول جغرافیایی نام ایستگاه ردیف
۱۹۶۵-۲۰۰۸ 35 35 53 33 سمنان ۲۳ ۱۹۹۷-۲۰۰۸ 31 11 52 40 آباده ۱
۱۹۷۶-۲۰۰۸ 32 47 50 26 سینگرد ۲۴ ۱۹۷۸-۲۰۰۸ 33 34 51 35 ابیانه ۲
۱۹۷۶-۲۰۰۸ 32 40 51 52 شرق اصفهان ۲۵ ۱۹۹۲-۲۰۰۸ 33 23 52 23 اردستان ۳
۱۹۹۳-۲۰۰۸ 31 59 51 50 شهرضا ۲۶ ۲۰۰۰-۲۰۰۸ 33 27 49 25 ازنا ۴
۱۹۵۵-۲۰۰۸ 32 17 50 51 شهرکرد ۲۷ ۱۹۵۱-۲۰۰۸ 32 37 51 40 اصفهان ۵
۱۹۶۰-۲۰۰۸ 33 36 56 55 طبس ۲۸ ۱۹۸۶-۲۰۰۸ 33 24 49 42 الیگودرز ۶
۱۹۷۲-۲۰۰۸ 31 53 50 56 عدالت ۲۹ ۱۹۶۶-۲۰۰۸ 31 44 51 21 امام قیس ۷
۱۹۷۲-۲۰۰۸ 32 4 51 3 عدل ۳۰ ۱۹۷۶-۲۰۰۸ 33 5 50 20 بادیجان ۸
۱۹۸۶-۲۰۰۸ 34 42 50 51 قم ۳۱ ۱۹۸۸-۲۰۰۸ 31 57 51 18 بروجن ۹
۱۹۸۶-۲۰۰۸ 28 13 61 12 کاشان ۳۲ ۱۹۸۳-۲۰۰۸ 32 54 52 54 بلان ۱۰
۱۹۸۷-۲۰۰۸ 32 31 51 51 کبوترآباد ۳۳ ۱۹۹۲-۲۰۰۸ 36 3 55 50 بیارجمند ۱۱
۱۹۸۷-۲۰۰۸ 32 26 50 7 کوهرنگ ۳۴ ۱۹۶۸-۲۰۰۸ 33 20 55 20 بیاضه ۱۲
۱۹۸۶-۲۰۰۸ 35 12 52 16 گرمسار ۳۵ ۱۹۸۴-۲۰۰۸ 32 43 51 33 پالایشگاه اصفهان ۱۳
۱۹۹۲-۲۰۰۸ 33 28 50 17 گلپایگان ۳۶ ۱۹۶۶-۲۰۰۸ 32 29 50 54 پل زمان
خان ۱۴
۱۹۹۹-۲۰۰۸ 33 26 51 10 میمه ۳۷ ۱۹۷۴-۲۰۰۸ 33 42 52 0 جنگلبانی-بادرود- نطنز ۱۵
۱۹۹۲-۲۰۰۸ 32 51 53 5 نایین ۳۸ ۱۹۷۴-۲۰۰۸ 32 46 50 38 چادگان ۱۶
۱۹۹۲-۲۰۰۸ 33 32 51 54 نطنز ۳۹ ۲۰۰۱-۲۰۰۸ 33 39 50 5 خمین ۱۷
۱۹۶۶-۲۰۰۸ 32 24 52 37 ورزنه ۴۰ ۱۹۶۷-۲۰۰۸ 33 14 50 19 خوانسار ۱۸
۱۹۶۶-۲۰۰۸ 31 55 51 27 همگین ۴۱ ۱۹۸۶-۲۰۰۸ 33 47 55 50 خور و
بیابانک ۱۹
۱۹۸۷-۲۰۰۸ 30 50 51 41 یاسوج ۴۲ ۱۹۸۹-۲۰۰۸ 32 58 50 22 داران ۲۰
۱۹۵۲-۲۰۰۸ 31 54 54 17 یزد ۴۳ ۱۹۶۶-۲۰۰۸ 33 1 50 29 دامنه- فریدن ۲۱
۱۹۹۲-۲۰۰۸ 33 2
55 33 رباط پشتبادام ۲۲
۶۱
جدول ۲. دادههای جمعآوری شده جهت تعیین عوامل مؤثر بر رویش گونه Bromus tomentellus Boiss
نام متغیر واحد متغیرها
X1 روز تعداد روزهای یخبندان سالانه
X2 روز تعداد روزهای برفی
X3 میلیمتر مقدار تبخیر سالانه
X4 درصد میانگین رطوبت نسبی سالانه
X5 درجه میانگین دمای حداکثر سالانه
X6 درجه میانگین دمای حداقل سالانه
X7 درجه میانگین دمای سالانه
X8 روز تعداد روزهای بارانی
X9 روز تعداد روزهای بارانی با بارش بیش از ۵ میلی متر
X10 روز تعداد روزهای بارانی با بارش بیش از ۱۰ میلی متر
X11 میلی متر متوسط بارش سالانه
X12 میلی متر متوسط بارش بهاره
X13 میلی متر متوسط بارش تابستانه
X14 میلی متر متوسط بارش پاییزه
X15 میلی متر متوسط بارش زمستانه
X16 ساعت ساعتهای آفتابی
X17 نات متوسط سرعت باد

Spss ver 16 اسـتفاده گردیـد. نتیجـه روش تحلیـل عـاملی در
ماتریس، یکی بـار عـاملی(Factor loading matrix) اسـت کـههمبستگی بین متغیرهای اقلیمی را در هر فاکتور نشان میدهد ودیگری ماتریس امتیاز عاملی(Factor score matrix) که الگـویمکانی عوامل استخراج شده را در سـطح منطقـه مـورد بررسـینشان می دهد. ماتریس امتیاز عاملی جهت ترسیم نقشه عاملهـادر Surfer ver8 استفاده شد. هم چنین به منظور بررسی کـاراییروش تجزیـه عـاملی، ضـریب Kaiser-Mayer-Olkin) KMO) محاسبه گردید. این ضریب با فرمول زیر به دست میآید ( ۱۶).
i j rij2
493014-46696

KMO    i jrij2 i j a2ij
در این رابطهrij ضریب همبستگی بین متغیرهایi وj که دو عنصراز بردارx وy هستند وaij ضریب همبستگی جزئی بین متغیرهایi و j است. کایزر مقدار KMO را به صورت زیر تقسیم نمود.
اگر ۹/۰≥ KMOتجزیه به عاملها بسیار مفید است.
۶۲
اگر ۹/۰< KMO <۸/۰ تجزیه به عاملها بسیار مفید است.
اگر ۵/۰ KMO<باشد در آن صورت تجزیه بـه عامـلهـا مفیـدنخواهد بود.
سپس نقشه پوشش گیاهی منطقه که بـا مقیـاس ۲۵۰۰۰۰:۱ در قالب طرح ملی شناخت منـاطق اکولوژیـک و توسـط مرکـزتحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان تهیه شـده، بـانقشه فاکتورها انطباق داده شد و متوسط عوامل اسـتخراج شـدهاز تحلیــل عــاملی در منــاطق پــراکنش تیــپهــای مختلــفگونه Bromus tomentellus تعیین شد.

نتایج
همان طورکه ذکر گردید به منظور بررسی کـارایی روش تجزیـهعاملی، اولین مرحله، روش کنترل صحت با اسـتفاده از ضـریب KMO می باشد. ضریبKMO حاصله از دادههای مورد مطالعهدر این بررسی برابر ۸۱/۰ می باشد و فرشادفر به نقـل از کـایزر ( ۱۵) ضریبKMO از ۸/۰ تا ۹/۰ را خـ وب ارزیـابی مـیکنـد،هم چنین در جدول ۳ مقادیر همبستگی ۱۷ متغیر اقلیمـی نـشانداده شده است. با توجه به اینکه متغیرهای اقلیمی در بین خوداز همبستگی بالایی برخوردارنـد ( ۱۴)، بنـابراین کـارایی روشتحلیل عاملی تأیید میشود.
در جدول ۴ مقادیر ویژه، سهم واریانس و درصـد واریـانستجمعی حاصل از روش تجزیه مؤلفههای اصلی نشان داده شدهاست. مطابق با این جدول و شکل ۳، سه مؤلفـه اول از مقـادیرویژه بیش از ۱ برخوردار بوده که در حدود ۹۲ درصد واریانسدادهها را شامل مـیشـوند، هـم چنـین عامـل اول ۷/۶۹ درصـدتغییرات را بازگو میکند و نسبت به عامـل دوم اخـتلاف قابـلتوجهی در درصد واریانس نشان مـیدهـد . عامـل دوم و سـومبه ترتیب ۹۸/۱۱ و ۱۴/۱۰ درصـد و پـس از آن اخـتلاف سـهمواریانس کاهش یافته و از عامل چهارم سهم واریانس ویژه کمتر از ۱ شده، در حقیقت ارزش آن از ارزش متغیرهای اولیـه کمتـرشده، بنابراین در تجزیه و تحلیلهای بعدی حذف شدند.
با استفاده از تحلیل مؤلفـه هـای اصـلی و دوران واریمـاکس
جدول ۳. همبستگی ۱۷ متغیر اقلیمی در ایستگاههای منتخب در استان اصفهان
X1 X2 X3 X4 X5 X6 X7 X8 X9 X10 X11 X12 X13 X14 X15 X16 X17
X1 ۱/۰ ۰/۷ – ۰/۸۲ ۰/۸۷ – – ۰/۳۹ ۰/۶۹ ۰/۶۲ ۰/۵۳ ۰/۶۵ ۰/۷۶ ۰/۵۸ ۰/۴۸ -۰/۲۵ ۰/۳۱
X2 ۰/۷۱ ۱/۰ – ۰/۶۶ – – – ۰/۸۲ ۰/۹۱ ۰/۹۱ ۰/۸۷ ۰/۹۲ ۰/۶۹ ۰/۸۴ ۰/۷۶ -۰/۳۴ ۰/۲۸
X3 ۰/۸۱ – ۱/۰ ۰/۶۲ ۰/۸۳ ۰/۸۳ ۰/۸۷ – – – – – – – – -۰/۰۸ –
X4 ۰/۸۲ ۰/۶۶ ۰/۶۲ ۱/۰ – – – ۰/۴۷ ۰/۷۸ ۰/۷۲ ۰/۵۸ ۰/۶۷ ۰/۷۶ ۰/۶۵ ۰/۵۸ -۰/۴۸ –
X5 ۰/۸۷ – ۰/۸۳ ۰/۸۵ ۱/۰۰ ۰/۹۱ ۰/۹۷ – – – – – – – – ۰/۲۸ –
X6 ۰/۹۹ – ۰/۸۳ ۰/۸۵ ۰/۹۱ ۱/۰ ۰/۹۴ – – – – – – – – ۰/۲۴ –
X7 ۰/۹۱ – ۰/۸۷ – ۰/۹۷ ۰/۹۴ ۱/۰۰ – – – – – – – – ۰/۲۱ –
X8 ۰/۳۹ ۰/۸ ۰/۵۲ ۰/۴۷ – – – ۱/۰ ۰/۸۵ ۰/۸۸ ۰/۸۵ ۰/۸۲ ۰/۵۵ ۰/۸۶ ۰/۸۴ -۰/۳۳ ۰/۱۵
X9 ۰/۶۹ ۰/۹ – ۰/۷۸ – – – ۰/۸۵ ۱/۰ ۰/۹۸ ۰/۸۷ ۰/۹۳ ۰/۷۶ ۰/۹۲ ۰/۸۷ -۰/۴۲ ۰/۱۳
X10 ۰/۶۲ ۰/۹ – ۰/۷۲ – – – ۰/۸۸ ۰/۹۸ ۱/۰ ۰/۹۱ ۰/۹۳ ۰/۷۵ ۰/۹۵ ۰/۹۲ -۰/۳۲ ۰/۱۹
X11 ۰/۵۳ ۰/۸۷ – ۰/۵۸ ۰/۷۱ – – ۰/۸۵ ۰/۸۷ ۰/۹۱ ۱/۰ ۰/۸۹ ۰/۵۶ ۰/۹۲ ۰/۹۰ -۰/۲۵ ۰/۲۷
X12 ۰/۶۵ ۰/۹۲ – ۰/۶۷ – – – ۰/۸۲ ۰/۹۳ ۰/۹۳ ۰/۸۹ ۱/۰ ۰/۷۴ ۰/۹۲ ۰/۸۸ – ۰/۱۷
X13 ۰/۷۶ ۰/۶۹ – ۰/۷۶ – – – ۰/۵۵ ۰/۷۶ ۰/۷۰ ۰/۵۶ ۰/۷۴ ۱/۰ ۰/۶۶ ۰/۵۹ -۰/۳۳ ۰/۰۸
X14 ۰/۵۸ ۰/۸۴ – ۰/۶۵ – – – ۰/۸۶ ۰/۹۲ ۰/۹۵ ۰/۹۲ ۰/۹۲ ۰/۶۶ ۱/۰ ۰/۹۸ -۰/۲۷ ۰/۲۵
X15 ۰/۴۸ ۰/۷۶ – ۰/۵۸ – – – ۰/۸۴ ۰/۸۷ ۰/۹۲ ۰/۹۰ ۰/۸۸ ۰/۵۹ ۰/۹۸ ۱/۰ -۰/۲۳ ۰/۲۱
X16 ۰/۲۵ ۰/۳۴ – – ۰/۲۸ ۰/۲۴ ۰/۲۱ – – – – – – – – ۱/۰۰ ۰/۶۴
X17 ۰/۳۱ ۰/۲۸ – – – – – ۰/۱۵ ۰/۱۳ ۰/۱۹ ۰/۲۷ ۰/۱۷ ۰/۰۸ ۰/۲۵ ۰/۲۱ ۰/۶۴ ۱/۰

ماتریس بار عاملی تـشکیل گردیـد کـه نتـایج آن در جـدول ۴ آورده شده است. همان طورکه جدول ۵ نشان میدهد در مؤلفـهاول متغیرهای تعداد روزهای برفی (1X)، تعداد روزهای بـارانی(8X)، تعداد روزهای بارانی با بارش بیش از ۵ م یلـی متـر (9X)، تعداد روزهای بـارانی بـا بـارش بـیش از ۱۰ میلـی متـر (10X)، متوسط بارش سالانه (11X)، متوسط بارش بهاره (12X)، متوسطبارش پاییزه (14X) و متوسط بارش زمستانه (15X) از همبستگی زیادتری برخوردار میباشد و حدود ۷۰ درصد از سهم واریانسمتغیرها را شامل میشود. به دلیل همبستگی قـوی بـالاتر از ۷/۰ متغیرهای بارش با این عامـل، نامگـذاری آن بـه صـورت عامـلبارش صورت گرفت. در م ؤلفه دوم، متغیرهای تعـداد روزهـاییخبندان (1X)، مقدار تبخیر سالانه (3X)، میانگین رطوبت نسبیسـالانه (4X)، میـانگین حـداکثر دمـای سـالانه (5X)، میـانگین حداقل دمای سالانه (6X)، میانگین دمای سالانه (7X) و متوسطبارش تابستانه (13X) از اهمیت بیشتری برخوردار بوده و حدود۱۲ درصد از سهم واریانس متغیرها را شامل میشود، با توجه بهاین که کلیه متغیرهای دمایی با همبستگی منفی در زیر گروه این
۶۳
عامل قرار گرفته اند، این عامل بـه نـام عامـل دمـای سرمایـشینام گذاری شد و در مؤلفه سـوم کـه متغیرهـای سـاعت آفتـابی(16X) و متوسط سرعت باد (17X) سهم بیشتری دارند در حدود
۱۰ درصد واریانس متغیرها را نشان میدهند و این عامل به نـامعامل باد و ساعات آفتابی نامیده شد.
شکل ۴ تغییـرات مکـانی عامـل بـارش را در منطقـه مـوردمطالعه نشان میدهد. همان طورکه مشخص است کمترین مقـداراین عامل ۹/۰- می باشد که در ناحیه جنوب شـرقی و بیـشترینمقدار آن ۳۶/۵ می باشد که در مناطق غربی در محـدوده منطقـهکوهرنگ مشاهده گردید، هوسل و همکاران (24 ) و خـداقلی وهمکـاران ( ۱۰) منحنـی ۷/۰ را مـرز تفکیـک در نظـر گرفتـه و معتقدند که مناطق با امتیاز بیش از ۷/۰ مناطقی است کـه عامـلمربوطه نسبت به سایر عوامل استیلا داشته و نمود اقلـیم منطقـهاز این عامل ناشی میشود. در این بررسی منحنی ۷/۰ براسـاسعامل بارش، بخش غربی (چادگان، داران و گلپایگان) و جنوبیاس تان (س میرم) را از س ایر من اطق تفکی ک نم وده اس ت وهمان طورکه در شکل ۴ مشخص است در حدود ۹۰ درصـد از۶۴
جدول ۴. مقادیر ویژه، سهم واریانس و درصد واریانس تجمعی سه مؤلفه
۳ ۲ ۱ عاملها

۱/۷ ۲/۰ ۱۱/۸ مقادیر ویژه
۱۰/۱ ۱۱/۹ ۶۹/۷ سهم واریانس
۹۱/۸ ۸۱/۷ ۶۹/۷ درصد تجمعی واریانس تجمعی

1354074-1898876

شکل ۳. تغییرات درصد واریانس در ۱۷ عامل مورد مطالعه

سطح استان امتیاز عاملی بارش آنها کمتر از ۷/۰ میباشد.
شکل ۵ تغییرات مکانی عامل دوم یعنی دما را نشان میدهد.
اگرچه در این زیرگروه متغیرهـای دمـایی قـرار گرفتـهانـد، امـامتغیرهای سرمایشی همبستگی بالاتری نسبت به متغیرهای دیگر دارند به طوری که همبستگی با پارامتر تبخیر پتانسیل سالانه منفیو با روزهای یخبندان مثبت میباشد. تغییرات مکانی این عامـلاز ۵/۱- در مناطق شرقی در محدوده خور و بیابانک تـا ۷/۱ درمنطقه مرکزی به سمت غرب مشاهده گردید. هم چنـین منحنـی۷/۰ بخش های مرکزی و جنوب شرقی و غـرب شـامل منـاطقمرکزی اصفهان، شهرضا، میمه، چادگان، داران و گلپایگـان را ازنواحی دیگر جدا مینماید.
عامل باد و ساعات آفتابی شامل متغیرهای مربوط به سرعتباد و تعداد ساعتهای آفتابی است . کمتـرین امتیـاز ایـن عامـل۹/۲- مربوط به حوالی ایستگاه کاشان و بیشترین مقدار آن برابربا ۹/۱ می باشد که در منطقه جنوب شـرقی مـی باشـد، بنـابراینهمان طورکه مشخص است نواحی شمالی منطقه دارای سـرعتباد کمتر و به سمت منـاطق جنـوب شـرقی و شـرق بـر مقـدارسرعت باد افزوده مـیشـود کـه حـضور منـاطق کوهـستانی درفاصله بین میمه و کاشان و اختلاف فشار موجود در این منـاطقمیتواند دلیل بر کاهش سرعت باد در مناطق شمالی استان باشدو تعداد ساعتهای آفتابی به سمت شـرق افـزوده شـده اسـت.
هم چنین منحنی ۷/۰ مناطق شرق، جنوب و مرکز را جدا نمـوده
جدول ۵. ماتریس بار عاملی دوران یافته برای سه مؤلفه اول حاصل از تجزیه به مؤلفههای اصلی با مقادیر |۶/۰|<
مؤلفه سوم (باد) مؤلفه دوم (دما سرمایشی) مؤلفه اول (بارش) متغیر
– ۰/۹۳۹ X1
– – ۰/۷۵۱ X2
– -۰/۷۷۱ – X3
– ۰/۸۱۶ – X4
– -۰/۸۳۶ – X5
– ۰/۹۲۹ – X6
– -۰/۸۹۸ – X7
– – ۰/۹۱۹ X8
– – ۰/۸۱۱ X9
– – ۰/۸۷۱ X10
– – ۰/۹۰۰ X11
– – ۰/۸۳۱ X12
– ۰/۷۵۱ – X13
– – ۰/۹۰۳ X14
– – ۰/۹۲۱ X15
۰/۸۸۳ – – X16
۰/۹۱۷ – – X17

و نشان میدهد این منـاطق از سـرعت بـاد بیـشتری برخـوردارمی باشند (شکل ۶).

بررسی خواقلیمی گونه علف پشمکی
جهت بررسی تأثیر عوامل اقلیمی بر پراکنش گونه علف پشمکی
۶۵
18206721074928

از ماتریس امتیاز عاملی استفاده شد و با انطبـاق نقـشه پوشـشگیاهی با نقشه شـبکهبنـدی شـده متغیرهـا و امتیـازات عـاملی،امتیازات هر یک از سلولهای دارای این گونـه بـه عنـوان گونـهغالب، گونه همراه و هم چنین مناطق عاری از این گونـه تعیـینگردید. باتوجه به امتیازات اسـتخراج شـده، متوسـط امتیـازات ۳ عامل در سه تیپ ذکر شده، مشخص شد و نتایج آن در جدول ۶ اشاره گردید، به طورکلی اطلاعات این جدول ویژگـیهـای هـریک از تیپها را نسبت به عوامل استخراج شده نشان میدهد.

تیپ علف پشمکی به عنوان گونه غالب رویشگاههای این گونه در استان اصفهان به عنوان گونه غالب درح دود ۶۵۱۹۸۰ هکت ار و مع ادل ۵/۱۰ درص د مراتـع اس تان می باشد و این گونه بیشتر در مناطق نیمه خشک معتـدل اسـتانمشاهده م یشود. جدول ۶ امتیازات عاملی ۳ فاکتور اصلی را درمحدوده گسترش گونه علف پشمکی نـشان مـیدهـد . در نگـاهنخست تفاوت فاحش امتیاز عامل بارش این مناطق بـا منـاطقیکه فاقد گونـه علـف پـشمکی مـیباشـد، ملاحظـه مـیگـردد .
به طوریکه در رویشگاههای اصلی ایـن گونـه عامـل بـارش بـا۰۷/۱ نزدیک بـه ۴ برابـر منـاطق فاقـد گونـه کـه برابـر ۳۵/۰- می باشد، امت یاز کسب نموده است. هـم چنـین از عامـل دوم نیـز۶۶
شکل ۵. نقشه پراکندگی امتیازات عامل دمای سرمایشی در استان اصفهان

رویشگاههای این گونه امتیاز ۶۲/۰ را کسب نموده که بیش از ۳ برابر مناطق خارج رویشگاههای آن میباشد. عامل سوم اگرچـهدر مجموع ۱/۱۰ درصد تغییرات را بازگو میکند ولی بـا امتیـازمنفی معادل ۲۹/۰ در این منطقه اثر گذار بـوده اسـت . برخـی ازویژگیهای اقلیمی این مناطق عبارتند از: میانگین بارش سـالانه۲/۴۷۲ میلی متر، میانگین دمای سالانه ۹/۱۲ درجه سانتیگـراد وتعداد روزهای یخبندان ۶/۹۶ روز میباشد (جدول ۷) و ارتفـاعمتوسط مناطقی که این گونه را شامل میشوند در حـدود ۲۵۴۴ متر میباشد.

تیپ علف پشمکی به عنوان گونه همراه این مناطق با سطحی معادل بـا ۲۶۲۶۵۳۰ هکتـار، حـدود ۴/۴۲ درصد از سطح مراتع استان را به خود اختصاص میدهـد . ایـنگونه به عنوان گونه همراه در منـاطق خـشک، مرطـوب و نیمـهمرطوب استان دیده می شود، هم چنـین در منـاطق نیمـه خـشکشدید و معتدل این گونه بـه صـورت همـراه وجـود دارد. گونـهAstragalus verus در اکثــر نقـ اط اسـ تان گونـ ه همـ راه Bromus tomentellus میباشد. جدول ۶ نـشان مـیدهـد تیـپعلف پـشمکی بـه عنـوان گونـه همـراه از عامـل بـارش، دمـایسرمایشی و باد و ساعات آفتابی به ترتیب ۷۳/۰، ۷۷/۰ و ۲۹/۰- امتیاز کسب نموده است. تفاوت قابل توجه عامل بارش در ایـنمحدوده و منطقهای که گونه علف پـشمکی بـه صـورت غالـبحضور دارد، قابل تعمق میباشد، در حـالی کـه دو عامـل دمـایسرمایشی و باد و ساعات آفتـابی در ایـن دو محـدوده تفـاوتیندارد. برخـی از ویژگـیهـای اقلیمـی ایـن منـاطق عبارتنـد از:
میانگین بارش سالانه ۵/۳۸۹ میلـیمتـر، میـانگین دمـای سـالانه۳/۱۳ درجه سانتیگراد و تعـداد روزهـای یخبنـدان ۷/۱۰۴ روزمیباشد (جدول ۷) و ارتفاع متوسط منـاطقی کـه ایـن گونـه راشامل میشوند در حدود ۲۱۲۹ متر است.

مناطق فاقد گونه علف پشمکی
شکل ۶. نقشه پراکندگی امتیازات عامل باد و ساعات آفتابی در استان اصفهان

جدول ۶. متوسط امتیازات عاملی در مناطق مختلف علف پشمکی
ارتفاع متوسط (متر) عامل باد عامل دمای سرمایشی عامل بارش نام گونه
۲۵۴۳/۸ -۰/۲۲ ۰/۶۲ ۱/۰۷ تیپ علف پشمکی بهعنوان گونه غالب
۲۱۲۸/۷ -۰/۲۹ ۰/۷۷ ۰/۷۳ تیپ علف پشمکی بهعنوان گونه همراه
۱۲۲۱/۷ ۰/۱۲ -۰/۳۳ -۰/۳۵ مناطق فاقد گونه علف پشمکی

از مناطق غرب استان به سمت مناطق شرقی از حضور این گونهبه صورت غالب و همراه کاسته شده است (شکل ۷) و سـطحیاز استان کـه فاقـد گونـه علـف پـشمکی مـیباشـد در حـدود۷۳۳۹۳۹۰ هکتار است کـه تقریبـﹰا ۷۰ درصـد اسـتان را شـاملمی شود. مناطق فاقد این گونه در اقلیم بسیار خشک استان بیشترمشاهده می شود. جدول ۶ نشان میدهـد کـه از عوامـل بـارش،دمای سرمایشی و باد و ساعات آفتابی به ترتیـب ۳۵/۰-، ۳۳/۰- و ۱۲/۰ امتیاز کسب نموده است. برخی از ویژگیهـای اقلیمـیدر این مناطق عبارتند از : میانگین بارش سالانه ۲/۸۸ میلـیمتـر،میانگین دمای سالانه ۶/۱۷ درجه سانتیگراد و تعـداد روزهـاییخبندان ۷/۶۷ روز میباشد.

بحث
18206721074928

کاهش گونـههـای مرغـوب و پـر تولیـد مراتـع اقلـیم رویـشینیمهاستپی که در نتیجه سوء مدیریت، طی سالهای اخیـر بـروزیافته است از یک سو و فرسایش شدید عرصـههـای مرتعـی ازسوی دیگر ضرورت توجه محققین و متخصصین علوم مرتع را
۶۷
جدول ۷. میانگین متغیرهای اقلیمی سالانه در مناطق مختلف علف پشمکی
مناطق عاری از گونه علف پشمکی تیپ علف پشمکی
به عنوان گونه همراه تیپ علف پشمکی
بهعنوان گونه غالب متغیرها
۶۷/۶۸ ۹۶/۶۴ ۱۰۴/۶۶ تعداد روزهای یخبندان سالانه (روز)
۳/۴۱ ۱۱/۴۶ ۱۵/۲۱ تعداد روزهای برفی (روز)
۹۱۵/۲۵ ۸۳۲/۸۹ ۸۰۸/۶۸ مقدار تبخیر سالانه (میلیمتر)
۳۸/۸۵ ۵۰/۳۰ ۴۶/۳۲ میانگین رطوبت نسبی سالانه (میلیمتر)
۲۵/۲۶ ۲۰/۴۲ ۲۰/۵۶ میانگین دمای حداکثر سالانه (درجه سانتیگراد)
۱۰/۰۸ ۶/۱۱ ۵/۸۶ میانگین دمای حداقل سالانه (درجه سانتیگراد)
۱۷/۶۵ ۱۲/۹۱ ۱۳/۳۰ میانگین دمای سالانه (درجه سانتیگراد)
۲۷/۲۱ ۳۹/۲۸ ۳۸/۷۲ تعداد روزهای بارانی (روز)
۶/۱۷ ۱۸/۵۷ ۱۷/۳۲ تعداد روزهای بارانی با بارش بیش از ۵ میلیمتر (روز)
۱/۷۹ ۱۱/۳۲ ۹/۲۷ تعداد روزهای بارانی با بارش بیش از ۱۰ میلیمتر (روز)
۸۸/۱۸ ۴۷۲/۲۳ ۳۸۹/۵۲ متوسط بارش سالانه (میلیمتر)
۷/۱۳ ۱۶/۹۸ ۱۸/۱۱ متوسط بارش بهاره (میلیمتر)
۰/۳۵ ۱/۰۸ ۰/۹۹ متوسط بارش تابستانه (میلیمتر)
۶/۳۵ ۳۷/۴۱ ۲۸/۷۰ متوسط بارش پاییزه (میلیمتر)
۱۵/۵۵ ۵۹/۸۰ ۴۳/۲۲ متوسط بارش زمستانه (میلیمتر)
۳۱۷۳/۳۸ ۱/۱۳ ۳۱۲۷/۰۲ ۱/۱۵ ۳۰۷۵/۹۸ ۱/۱۶ ساعتهای آفتابی (ساعت) متوسط سرعت باد (نات)

ک
پشم

علف

یپ
ت
ی
گونه

عنوان

به

همراه

ک
پشم

علف

یپ
ت
ی
گو

عنوان

به

ن
ه
غالب

مناطق فاقد
ک
پشم

علف

گونه

ی

0
m
10
m
20
m
51.5
51
50.5
50
55.5
55
54.5
54
53.5
53
52.5
52
31
31.5
32
32.5
33
33.5
34
34.5
Chadegan
Daran
Esfahan
za
Shahre
Golpayegan
Meime
Ardes
tan
Anarak
Khoor
Naein
Kashan
Semirom

ک

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید


دیدگاهتان را بنویسید